ଅନୁଗୋଳ

ଅନୁଗୁଳ ଓଡ଼ିଶାର ମଝିଭାଗରେ, ପ୍ରାୟ ୨୦°୩୧′ ରୁ ୨୧°୪୦′ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପୂର୍ବରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ଓ କଟକ, ଉତ୍ତରରେ ଦେବଗଡ଼, କେନ୍ଦୁଝର ଓ ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, ପଶ୍ଚିମରେ ସମ୍ବଲପୁର ଓ ସୋନପୁର, ଦକ୍ଷିଣରେ ବୌଦ୍ଧ ଓ ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା। ଜିଲ୍ଲା ସଦର ଅନୁଗୁଳ ସହର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ।

ଦୁଇଟି ନଦୀ ଏଠାକାର ମୁଖ୍ୟ ଜୀବନରେଖା। ମହାନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବହିଯାଇ ସତକୋଶିଆ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଘାଟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତାଳଚେର ପାଖ ଦେଇ ବହେ, ଏହା ଉପରେ ରେଙ୍ଗାଲି ବନ୍ଧ ନିର୍ମିତ। ସତକୋଶିଆ ବାଘ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲଘେରା ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି ଓ ପାଖ ଜିଲ୍ଲା ଯାଏ ବ୍ୟାପିଛି।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ବହୁତ ଗରମ ପଡ଼େ। ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷା ପ୍ରାୟ ୧,୪୦୦ ମିଲିମିଟର, ଅଧିକାଂଶ ଜୁନରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ। ଉଚ୍ଚଭୂମିରେ ରାଙ୍ଗାମାଟି ଓ ଲାଟେରାଇଟ ମାଟି, ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ପଟୁମାଟି ଦେଖାଯାଏ।

ଓ'ମାଲିଙ୍କ ୧୯୦୮ ଗେଜେଟିୟରରେ ଥିବା ଏକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଗରୁ କନ୍ଧ, ଶବର ଓ ଗଣ୍ଡ ଲୋକେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କନ୍ଧ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଶେଷ କନ୍ଧ ସର୍ଦ୍ଦାର ଅନୁ ଏକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଓ "ଗୋଳ" ନାମକ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ହେଲେ। ବିଜୟୀମାନେ ଜାଗାର ନାମ ଦେଲେ "ଅନୁଗୋଳ", ଯାହା କାଳକ୍ରମେ ଅନୁଗୁଳ ହେଲା।

ବର୍ତ୍ତମାନର ଜିଲ୍ଲା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଇତିହାସ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ମିଶାଇ ଗଢ଼ା। ମଝି ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଗୁଳ ଏକ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା, ମରାଠା ଶାସନ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ପରେ ପ୍ରାୟ ୧୮୦୩ରେ ଏହା ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ସହ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲା। ୧୮୪୭ରେ ରାଜା ସୋମନାଥ ସିଂହ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପଦଚ୍ୟୁତ କରି ନିର୍ବାସିତ କରାଗଲା ଓ କମ୍ପାନୀ ଏହି ଏଷ୍ଟେଟ ନିଜ ହାତକୁ ନେଲା।

୧୮୯୧ରେ ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅନୁଗୁଳକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜିଲ୍ଲା କଲା ଓ ଫୁଲବାଣୀ ଅଞ୍ଚଳ (ବର୍ତ୍ତମାନର କନ୍ଧମାଳ)କୁ ଏଥିରେ ଯୋଡ଼ିଲା। ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ହେଲା ବେଳେ ଜିଲ୍ଲା ଉଠିଗଲା ଓ କଟକ ସହ ମିଶିଲା। ୧୯୪୯ ପରେ ଏହା ଢେଙ୍କାନାଳର ଅଂଶ ହେଲା।

ପାଲଲହଡ଼ା, ଅଠମଲ୍ଲିକ ଓ ତାଳଚେର ଆଲାଦା ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ରାଜା ଥିଲେ। ୧୯୪୯ ପରେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଢେଙ୍କାନାଳରେ ମିଶିଲେ। ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୩ରେ ଏହି ଚାରି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଢେଙ୍କାନାଳରୁ ଅଲଗା କରି ବର୍ତ୍ତମାନର ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲା ଗଠନ ହେଲା।

ଅନୁଗୁଳରେ ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ ଓ ମନ୍ଦିର, ତିନୋଟି ଯାକ ଦେଖିବାର ଅଛି। ପରୀକ୍ଷାରେ ଓ ଭ୍ରମଣରେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ବାର ଆସନ୍ତି।

• ସତକୋଶିଆ ଗିରିଖାତ ଓ ବାଘ ଅଭୟାରଣ୍ୟ: ମହାନଦୀ ଏଠାରେ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଖାତ ଦେଇ ବହିଯାଏ। ନୌକା ବିହାର ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଦର୍ଶନ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ। ଖାତ ପାଖ ଟିକରପଡ଼ାରେ ଘଡ଼ିଆଲ ଓ କୁମ୍ଭୀର ସଂରକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଅଛି।

• ରେଙ୍ଗାଲି ବନ୍ଧ: ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଉପରେ ଥିବା ବନ୍ଧ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ।

• ହିଂଗୁଳା ପୀଠ, ତାଳଚେର ନିକଟରେ: ମା' ହିଂଗୁଳାଙ୍କ ଶକ୍ତିପୀଠ। ଏଠାରେ ହିଂଗୁଳା ଯାତ୍ରା ହୁଏ।

• ସୈଳ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର, ଅନୁଗୁଳ: ଅନୁଗୁଳ ସହରର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର।

• ବୁଢ଼ୀ ଠାକୁରାଣୀ ମନ୍ଦିର, ଅନୁଗୁଳ: ସହରର ଏକ ପରିଚିତ ଦେବୀପୀଠ।

• ଦେଉଳଝରୀ, ଅଠମଲ୍ଲିକ: ଉଷୁମ ପାଣି ଝରଣା ପାଇଁ ପରିଚିତ।

• ପଞ୍ଚଧାରା ଘାଟି, ଅଠମଲ୍ଲିକ: ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ।

• ଖୁଲୁଡ଼ି ଜଳପ୍ରପାତ: ଜିଲ୍ଲାର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ତାଲିକାରେ ଥିବା ଏକ ଜଳପ୍ରପାତ।

• ସାରଙ୍ଗ, ତାଳଚେର ପାଖରେ: ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କୂଳରେ ପଥରରେ ଖୋଦିତ ଶୟନ ମୁଦ୍ରାର ବିଷ୍ଣୁ ମୂର୍ତ୍ତି।

• ଭୀମଖଣ୍ଡ: ଅନୁଗୁଳ ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ, ସତକୋଶିଆ ଗିରିଖାତକୁ ଯିବାର ସାଧାରଣ ପ୍ରବେଶପଥ।

• ତାଳଚେର ରାଜବାଟୀ: ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପାଖରେ ଥିବା ତାଳଚେର ରାଜାଙ୍କ ପୁରୁଣା ପ୍ରାସାଦ।

୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଜିଲ୍ଲାର ୯୫.୫୦ ପ୍ରତିଶତ ଲୋକଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ଓଡ଼ିଆ। ଏହା ପରେ ହୋ (୧.୪୧ ପ୍ରତିଶତ) ଓ ହିନ୍ଦୀ (୧.୩୦ ପ୍ରତିଶତ)। ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ୧୪.୧୦ ପ୍ରତିଶତ ଓ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ୧୮.୮୧ ପ୍ରତିଶତ। କନ୍ଧ, ଶବର ଓ ଗଣ୍ଡ ଏଠାକାର ପୁରୁଣା ବାସିନ୍ଦା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କନ୍ଧ ସର୍ବାଧିକ ଥିଲେ।

ପର୍ବପର୍ବାଣି ସହର ଅନୁସାରେ ଜମେ। ତାଳଚେର ଗଣେଶ ପୂଜାରେ ସହରରେ ପ୍ରାୟ ୫୦ଟି ପୂଜା ମଣ୍ଡପ ହୁଏ, ଆଉ ତାଳଚେରର ଉପଜିଲ୍ଲାପାଳ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପୂଜା କମିଟିର ପଦାଧିକାରୀ ସଭାପତି। ଅନୁଗୁଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାକୁ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଲୋକ ଆସନ୍ତି। ତାଳଚେର ପାଖ ହିଂଗୁଳା ମନ୍ଦିରରେ ହିଂଗୁଳା ଯାତ୍ରା ହୁଏ।

ଅନୁଗୁଳ, ତାଳଚେର, ପାଲଲହଡ଼ା ଓ ଅଠମଲ୍ଲିକର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳନ ହୁଏ। ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଦିନ ଲୋକେ ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀରେ ସଜା ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଭସାନ୍ତି। ନାଲ୍କୋ, ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଓ କୋଇଲା ଖଣି ଭଳି ଶିଳ୍ପସ୍ଥଳରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ବଡ଼ ଉତ୍ସବ, କାରଣ ଏଠାରେ ବହୁତ ଶ୍ରମିକ ରୁହନ୍ତି।

ଅନୁଗୁଳ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଠାର ଅର୍ଥନୀତି ତିନୋଟି ଜିନିଷ ଉପରେ ଟିକିଛି: କୋଇଲା, ଆଲୁମିନିୟମ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍।

କୋଇଲା। ମହାନଦୀ କୋଲଫିଲ୍ଡସ ଲିମିଟେଡ (MCL) ଚଳାଉଥିବା ତାଳଚେର କୋଇଲା କ୍ଷେତ୍ର ଭାରତର ସବୁଠୁ ବଡ଼ କୋଇଲା କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ। ୨୦୨୦ ଡିସେମ୍ବରରେ ରାଧିକାପୁର ପଶ୍ଚିମ କୋଇଲା ବ୍ଲକର ନିଲାମ ହେଲା, ଝାରସୁଗୁଡ଼ାର ଆଲୁମିନିୟମ ସ୍ମେଲ୍ଟର ପାଇଁ ଭେଦାନ୍ତା ଏହା ଜିତିଲା।

ଆଲୁମିନିୟମ। ନାଲ୍କୋର ସ୍ମେଲ୍ଟର ଓ ତାହାର ଟାଉନସିପ ନାଲ୍କୋନଗର ଅନୁଗୁଳରେ। ଏଥିପାଇଁ ଅନୁଗୁଳକୁ "ଓଡ଼ିଶାର ଆଲୁମିନିୟମ ସହର" କୁହାଯାଏ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଭାରୀ ଶିଳ୍ପ। NTPCର ତାଳଚେର ପ୍ଲାଣ୍ଟ, ତାଳଚେର ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଳଚେରର ହେଭି ୱାଟର ପ୍ଲାଣ୍ଟ ସ୍ଥାନୀୟ କୋଇଲା ଉପରେ ଚାଲେ। ଷ୍ଟିଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅଛି।

ଚାଷ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ। ଅଧିକାଂଶ ଚାଷଜମି ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ତେଣୁ ରେଙ୍ଗାଲି ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳସେଚନ ଯୋଜନା ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ। ବିକାଶ ସମାନ ନୁହେଁ: ଅନୁଗୁଳ ଓ ତାଳଚେର ବ୍ଲକ୍ ପାଲଲହଡ଼ା ଓ ଅଠମଲ୍ଲିକଠାରୁ ବହୁତ ଆଗରେ। ଅନୁଗୁଳ ଓ ତାଳଚେର ରୋଡ ଷ୍ଟେସନରୁ ଯାତ୍ରୀ ଓ ମାଲ ଉଭୟ ଯାଏ।

• ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲା ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୩ରେ ଢେଙ୍କାନାଳରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଗଠିତ।

• କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଅନୁସାରେ ଅନୁଗୁଳ ଓଡ଼ିଶାର ୧୧ଶ ବଡ଼ ଜିଲ୍ଲା।

• ଏଠାରେ ୪ଟି ମହକୁମା (ଅନୁଗୁଳ, ତାଳଚେର, ପାଲଲହଡ଼ା, ଅଠମଲ୍ଲିକ) ଓ ୮ଟି ବ୍ଲକ୍ ଅଛି।

• ୮ଟି ବ୍ଲକ୍: ଅନୁଗୁଳ, ବନରପାଳ [?], ଛେଣ୍ଡିପଡ଼ା, ଅଠମଲ୍ଲିକ, କିଶୋରନଗର, ପାଲଲହଡ଼ା, ତାଳଚେର, କଣିହା।

• ଅନୁଗୁଳକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଜିଲ୍ଲା ନଅଟି: ଢେଙ୍କାନାଳ, କଟକ, ଦେବଗଡ଼, କେନ୍ଦୁଝର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, ସମ୍ବଲପୁର, ସୋନପୁର, ବୌଦ୍ଧ, ନୟାଗଡ଼।

• ସତକୋଶିଆ ଗିରିଖାତ ମହାନଦୀରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀରେ ନୁହେଁ।

• ରେଙ୍ଗାଲି ବନ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ ଉପରେ।

• ନାଲ୍କୋ ଅନୁଗୁଳରେ। ଅନୁଗୁଳକୁ "ଓଡ଼ିଶାର ଆଲୁମିନିୟମ ସହର" କୁହାଯାଏ।

• ତାଳଚେର କୋଇଲା ସହର (ତାଳଚେର କୋଇଲା କ୍ଷେତ୍ର, MCL)।

• ହିଂଗୁଳା ପୀଠ ଓ ହିଂଗୁଳା ଯାତ୍ରା ତାଳଚେର ନିକଟରେ।

• ପାଞ୍ଚଟି ବିଧାନସଭା ଆସନ: ପାଲଲହଡ଼ା, ତାଳଚେର, ଅନୁଗୁଳ, ଛେଣ୍ଡିପଡ଼ା (ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ), ଅଠମଲ୍ଲିକ।

• ଯାନବାହନ ସଂକେତ: ଅନୁଗୁଳ OD-19, ତାଳଚେର OD-35।

• ୧୮୯୧ରେ ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଅନୁଗୁଳ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜିଲ୍ଲା ହୋଇଥିଲା।